इशारा तैवानला, लक्ष्य भारत

इशारा तैवानला, लक्ष्य भारत
चीनला (China) तैवानचे (Taiwan) स्वतंत्र अस्तित्व (Independent existence) मान्य नाही. गेल्या दोन वर्षांपासून भारत(India) आणि तैवानचे (Taiwan) सुधारत असलेले संबंध चीनचा तीळपापड करतात. आंतरराष्ट्रीय राजकारणात(international politics) या चिमुकल्या देशाचे स्थान महत्त्वाचे आहे. तैवानला अमेरिकेचा (America) खंबीर पाठिंबा असतो. चीनला शह देण्यासाठी महत्त्वाचा देश म्हणून चीन अमेरिकेकडे पाहतो. आता भारतानेही तैवानशी स्वतंत्र करार केल्यामुळे चीन खवळला आहे. या निमित्ताने घेतलेला वेध.

तैवान आणि भारतात चीनने एकाच वेळी आगळीक सुरू केली आहे. तैवानचे स्वतंत्र देश हे स्थान चीनला मान्य नाही, हे एक कारण आणि दुसरे कारण गेल्या दोन वर्षांपासून भारत आणि तैवानचे सुधारत असलेले संबंध. एक देश म्हणून तैवान चिमुकला असला, तरी आंतरराष्ट्रीय राजकारणात त्याचे स्थान महत्त्वाचे आहे. तैवानचे जुने नाव फार्मोसा. चीनच्या अगोदरपासून हा देश अस्तित्त्वात होता; परंतु 19 व्या शतकाच्या अखेरीस चीनने तो जिंकून घेतला. नंतर तो पुन्हा स्वतंत्र झाला. जपानबरोबरच्या युद्धानंतर चीनने पुन्हा त्याचा ताबा घेतला; परंतु 1949 मध्ये तो स्वतंत्र झाला. चीनला त्याचे हे स्वतंत्र होणेच मान्य नाही.

हा देश अमेरिका आणि चीनदरम्यानच्या सत्तास्पर्धेतले एक प्यादे होता आणि आहे. वास्तविक पाहता, तैवानची सामुद्रधुनी ओलांडून चीन कधीही तैवानवर हल्ला करून हा छोटासा देश जिंकू शकतो; पण चीनने आजपर्यंत एकदाही असा प्रयत्न केलेला नाही; याचं कारण तैवानला अमेरिकेचा खंबीर पाठिंबा असतो. यात तैवानच्या मैत्रीपेक्षा, चीनला शह देण्यासाठी हमखास उपयोग ठरणारा देश, अशी अमेरिकेच्या ठायी तैवानची ओळख आहे. आता भारतानेही तैवानशी स्वतंत्र करार केल्यामुळे चीन खवळला आहे.

भारताच्या शेजारचा तिबेट गिळंकृत केल्यानंतर आता चीनची नजर तैवानवर आहे. चीनच्या सत्ताधारी पक्षाचे शताब्दी वर्ष सुरू झाले आहे. आणखी 27 वर्षांनी सत्ताधारी पक्ष सत्तेत आला त्याला शंभर वर्षं पूर्ण होतील. त्यावेळी जगावर आपलीच सत्ता असावी, अशी महत्त्वाकांक्षा बाळगून चीन वाटचाल करत आहे. त्यात येणारे अडथळे दूर करण्यावर त्याचा भर आहे.

चीनचा दक्षिण आशियातला मुख्य प्रतिस्पर्धी आहे भारत. जिथे तिथे भारताची अडवणूक करणे आणि भारताला साथ देणार्‍यांची कोंडी करणे, असा ड्रॅगनचा प्रयत्न आहे. आज तैवानमध्ये ‘प्रोग्रेसिव्ह डेमोक्रॅटिक पार्टी’ सत्तेत आहे आणि राष्ट्राध्यक्षपदी श्रीमती त्साय इंग वेन आहेत. हा पक्ष ‘स्वतंत्र तैवान’वादी आहे.

फेब्रुवारी 2020 मध्ये झालेल्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकांमध्ये या पक्षाने अतिशय आक्रमक प्रचार केला आणि ‘आम्ही चीनला घाबरत नाही’ या मुद्द्यावर भर दिला. श्रीमती वेन यांनी हाँगकाँगमधल्या लोकशाहीवादी लढ्याला उघडपणे पाठिंबा दिला होता. त्यामुळे चीनचे पित्त खवळले होते. स्वतंत्रतावादी वेन यांना आंतरराष्ट्रीय पातळीवर घेरण्यासाठी चीन अहोरात्र प्रयत्न करत असतो. चीनच्या दबावामुळे आज जगातले फक्त 114 देश तैवानशी राजनैतिक संबंध ठेवून आहेत.

दरवर्षी हा आकडा कमी कमी होत आहे. असे असले तरी, तैवान स्वातंत्र्याचा अधिकार सोडायला तयार नाही; उलट चीन दबाव वाढवतो तसेतसे तैवानमधली स्वातंत्र्यप्रेमी जनता अधिक कडवी होते. चीनला ते खुपतं. चीनला घेरण्यासाठी, शह देण्यासाठी अमेरिकेप्रमाणे आता भारतही सरसावला आहे. चीनने उत्तराखंड, अरुणाचल प्रदेश, डोकलाम आदी भागात केलेली घुसखोरी आणि गेल्या दीड वर्षांपासून गलवान खोर्‍यात सुरू केलेला संघर्ष भारत-तैवानदरम्यानच्या वाढत्या संबंधाचाच परिणाम आहे.

भारताने तैवानचा वापर करून चीनवर दबाव वाढवल्यामुळे चीन एकाच वेळी दोन्ही देशांना इशारा देऊ पाहतो आहे. भारताचे तैवानबरोबर असलेले व्यापारी संबंधसुद्धा चीन खपवून घ्यायला तयार नाही. चीनच्या भूमिकेनुसार भारताने तैवानशी संबंध ठेवू नये, याचे कारण तैवान हा देश चीनचाच अविभाज्य भाग आहे (वन चायना पॉलिसी) आणि म्हणून तैवानशी संबंध ठेवणं गैर आहे, अशी चीनची जुनी भूमिका आहे.

एका मोठ्या आकाराच्या बेटाएवढं क्षेत्रफळ असणारा तैवान हा देश सतत चिनी घुसखोरीच्या सावटाखाली संघर्ष करताना दिसतो. 56 विमानांच्या घुसखोरीच्या माध्यमातून पुन्हा एकदा हेच अधोरेखित झाले आहे. अनेकदा दोन्ही देशांमध्ये अगदी युद्धाच्या उंबरठ्यावर पोहोचण्याइतके संघर्ष झाल्याचे पहायला मिळाले आहे. या नव्या घुसखोरीच्या माध्यमातून चीनने पुन्हा एकदा दादागिरी करण्याचा प्रयत्न केल्याचं दिसून आले असून तैवाननेही त्यांना सुरक्षेसंदर्भात कोणतीही तडजोड करणार नसल्याचे सांगत संघर्ष झाल्यास पूर्ण ताकदीने लढा देऊ, असेच संकेत दिले.

अलीकडेच तैवानचा राष्ट्रीय दिन साजरा झाला. त्यावेळी तैवानने लष्करी सराव करून चीनला अप्रत्यक्ष इशारा दिला. चीन आणि तैवान यांच्यातले संबंध पुन्हा एकदा ताणले गेले आहेत. तैवानच्या हवाई हद्दीत सातत्याने घुसखोरी केल्यानंतर चीनच्या राष्ट्राध्यक्षांनीच तैवान चीनमध्ये विलीन करण्याचे संकेत दिले आहेत. तैवान चीनमध्ये सामील व्हायला हवा, असे चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग म्हणाले; परंतु तैवानने लगेचच त्याचा प्रतिवाद केला. त्याच वेळी त्यांनी एक इशाराही दिला. फुटीरतावादाला पाठिंबा देणार्‍या शक्तींना विरोधाची एक महान परंपरा चीनमध्ये आहे, असं ते म्हणाले. त्यांचा हा इशारा कुणासाठी आहे, हे वेगळे सांगायला नको.

आम्ही आमची सुरक्षायंत्रणा मजबूत करू; जेणेकरून आमच्या द्वीपसमूहावर कोणीही जबरदस्तीने नियंत्रण मिळवू नये, असे तैवानच्या राष्ट्राध्यक्ष साई इंग-वेन यांनी म्हटले आहे. चीनने आम्हाला जो मार्ग पत्करण्यासाठी भाग पाडले आहे, तशी वेळ कोणावरही येऊ नये. चीनने दिलेला प्रस्ताव आमची स्वतंत्रता जोपासणारा नाही. तैवानला लोकशाही पद्धतीने काम करू देणारा नाही.

आमच्या 2.3 कोटी जनतेचे सार्वभौमत्वही हिरावून घेणारा आहे, अशा शब्दांमध्ये त्यांनी जिनपिंग यांच्या इशार्‍याची वासलात लावली. तैवानला सामील करण्यासाठी प्रसंगी बळाचाही वापर करू, असा इशारा चीनने दिला आहे. तैवानचे स्वत:चे संविधान आहे आणि लोकशाही पद्धतीने निवडलेला नेता आहे. तैवानकडे तीन लाखांचे सैन्यबळही आहे. चीनच्या तुलनेत सैन्यबळ कमी असले तरी तैवानच्या पाठीशी अमेरिका आणि जपान भक्कमपणे उभे आहेत. अमेरिका आणि तैवानचे प्रशासकीय संबंध नाहीत; मात्र अमेरिकेने मंजूर केलेल्या कायद्यानुसार, अमेरिका तैवानला सुरक्षा पुरवू शकते.

अलीकडच्या काळात चीनची विमानं तैवानवर नियमितपणे घिरट्या घालत आहेत. राष्ट्रीय दिवसाच्या दिवशीच तैवानच्या राष्ट्राध्यक्षांना इशारा म्हणून ही विमाने तैवानच्या हद्दीमध्ये दाखल झाली. गेल्या काही दिवसांमध्ये चीनच्या विमानांनी सातत्याने तैवानच्या हवाई हद्दीचे उल्लंघन केले आहे. चीनची लढाऊ विमानं तैवानच्या डोक्यावर घिरट्या घालत आहेत. आंतरराष्ट्रीय समुदायासाठी हा चिंतेचा विषय झाला आहे.

आता दुरावलेले चीन-तैवानचे संबंध गेल्या 40 वर्षांमध्ये सगळ्यात खराब असल्याचे तैवानच्या संरक्षणमंत्र्यांनी म्हटले आहे. येत्या काही वर्षांमध्ये हा प्रश्न अधिक गंभीर होण्याची शक्यता आहे. चीन आणि अमेरिका यांचे या मुद्द्यावरून युद्धही होऊ शकते. आपल्यावर हल्ला होईल, तेव्हाच आपण हल्ला करू, असे तैवानने म्हटले आहे. दोन्ही देशांनी आपापली भूमिका मांडली असली तरी युद्ध टाळण्यासाठी दोन्ही देशांकडे कारणे आहेत. कारण युद्धात हजारो लोक मारले जाऊ शकतात, अर्थव्यवस्था रसातळाला जाऊ शकते.

अमेरिका आणि सहकारी देशांशी अणुयुद्धाचा धोकाही संभवतो. हे सगळे धोके लक्षात घेता चीन अन्य मार्गाने तैवानवर नियंत्रण मिळवेल. सैन्याकडून धमक्या, राजकीय फुटीरतावाद, आर्थिक प्रोत्साहन अशा गोष्टींद्वारे चीन तैवानवर कब्जा मिळवण्याचा प्रयत्न करेल. असे असले, तरी काही महत्त्वाकांक्षा चीनला युद्धाच्या दिशेने नेऊ शकतात. स्वत:ला सिद्ध करण्याची शी जिनपिंग यांची महत्त्वाकांक्षा लपलेली नाही.

देशातले आर्थिक संकट आणि देशात विजेअभावी निर्माण झालेले अराजक यावरील लक्ष विचलित करण्यासाठी चीन ही खेळी करू शकतो. मुळातच विस्तारवादी धोरण असल्यामुळे चीन अनेक भूभागांवर नियंत्रण प्रस्थापित करू पहात आहे. यामुळे चीनचे अनेक देशांबरोबर सीमाविषयक वाद आहेत. मात्र हा मुद्दा फिका वाटावा, असा संघर्ष नजीकच्या काळात तैवानमध्ये उभा राहू पहात आहे. मात्र यदाकदाचित चीनने तैवानवर नियंत्रण प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न केला तर ते अमेरिका आणि भारतापुढेही आव्हान ठरेल.

Related Stories

No stories found.
Latest Marathi News, Marathi News Paper, Breaking News In Marathi, Marathi Batmya Live
www.deshdoot.com