नाशिक । निलेश तासकर : शेतीमुळे स्वाभिमानाचे ‘जगणे’ ( कृषी )

2

आपण शेतात घाम गाळतो, पीक घेतो, हवामानाच्या लहरीवर मात करून आपल्या काळ्या आईला जपतो. चांगले उत्पादन निघाल्यावर कोण आनंद होतो; पण जेव्हा लुबाडणारे कष्ट आणि खर्च यांचा मोबदला म्हणून अश्रूंशीच गाठ पडते, तेव्हा शेतकरी हतबल होतो. हे का घडते? शेतकरी आणि ग्राहक यांच्यातल्या मधल्या फळीमुळे आणि शेतकर्‍याला अज्ञानात ठेवणार्‍या रसायनयुक्त कृषितंत्रामुळे हे घडते. हे कोळगावमधल्या नीलेश तासकर या युवा शेतकर्‍याच्या लक्षात आल्यावर त्याने आपला माल थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचवायचे ठरवले.

त्य उद्योगाने रोग लया जाती,
प्रकृति होती बळकट’
महात्मा फुले यांच्या या तत्त्वज्ञानाचा वापर सर्वांनीच करण्याची वेळ आलीय, विषमुक्त शेती करून चांगल्या प्रतीचं अन्नधान्य पिकवण्याची वेळ आलीय, असे मला वाटते. सुमारे दीडशे वर्षांपूर्वी कृषी-औद्योगिक प्रगतीचे द्रष्टे शिल्पकार म्हणून महात्मा ज्योतिराव फुले यांचे नाव अग्रक्रमाने घ्यावें लागेल. ते स्वतः प्रगतिशील शेतकरी होते. उत्पादनखर्च भरून येईल आणि शेतकर्‍याला किमान 15 ते 20 टक्के आर्थिक लाभ होईल, अशा पद्धतीच्या शेतीसाठी उत्तम सिंचन आणि विक्री व्यवस्था हवी, असे त्यांचे प्रामाणिक मत होतं.

आम्ही शेतकरी कुटुंबातले तरुण या विचारांचा अभ्यास करून आता चांगल्या प्रकारची शेती करण्याचा प्रयत्न करत आहोत, रसायनविरहित शेतीचे प्रयोग करत आहोत. त्याचबरोबर शेती हा व्यवसाय असून, शेतमाल थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न करत आहोत.

माझे शिक्षण वाणिज्य क्षेत्रात झालंय. एम.कॉम. झाल्यानंतर एका वित्तीय संस्थेत नोकरीही केली. त्यावेळी मिळणारा पगार परवडत नव्हता. विचार केला, हे पैसे आपण गावाकडच्या शेतीत सोने पिकवूनही मिळवू शकतो. मग आपण दुसर्‍याची चाकरी का करायची? मी स्वाभिमानाने जगायचें ठरवलें. गावाकडें गेलो; वडिलांना निर्णय सांगितल्यावर त्यांनाही आनंदच झाला. कारण स्वाभिमानाचे जगणे हे शेतकरी कुटुंबाच्या जीवनशैलीचा एक भाग असतो. सहा एकर शेतीवरच आमचे घर आहे. चार-पाच गायींचा सुसज्ज गोठा आहे.

पारंपरिक शेतीत वडील सोयाबीन, कांदा, ऊस ही पिके घेत. माझ्या मामांची डाळिंबाची बाग आहे, तिचे व्यवस्थापन पाहत असे. ते नैसर्गिक शेतीही करतात. आधुनिक पद्धतीने शेती करायची ठरवल्यावर मामांकडे डाळिंब बागेचे रीतसर प्रशिक्षण घेतले. शेणखत वापरून शेती करायचे ठरवले. चार एकरवर डाळिंबाची लागवड करून त्यातील एका एकरवर रासायनिक खत आणि तीन एकरांवर सेंद्रिय खत वापरून शेतीचा प्रयोग केला. त्यावेळी लक्षात आले, की रासायनिक खते दिलेल्या बागेतल्या डाळिंबांवर तेल्या रोगाने आक्रमण केलें होते; पण सेंद्रिय बागेतली डाळिंबं टवटवीत होतीच, त्यांची चवही अवीट होती.

उत्पादनही भरघोस होते. दर्जा आणि उत्पादन उत्तम राखायचे, तर पुन्हा सेंद्रिय शेतीकडे सर्वांनी वळावे, असा विचार आला. उरलेल्या क्षेत्रात ऊस व दुधी भोपळ्याची लागवड केली. दुधी भोपळ्याचं 1300 कॅरेट उत्पादन आले. दोन वर्षांपासून प्रयोग करतोय; पण कधी प्रयत्न कमी पडला नाही. कारण या कामासाठी मी खूप माहिती घेतली, पुस्तके वाचली, सटाण्याचे रामदास पाटील व सांगली येथील अरविंद माळी यांच्याकडे राहून त्यांच्या बागा,लागवडीपासून काढणीपर्यंतचं तंत्र समजावून घेतले.

पाणी देण्यासाठी ठिबक सिंचनाची यंत्रणा उभी केली. 25 ते 30 हजार रुपये इतका खर्च आला. जैन टिश्यू कल्चरची रोपे वापरल्याने 10 हजार रुपये खर्च आला. चार ट्रॉली भरून शेणखत दिले. एका ट्रॉलीला 4 हजार रुपयांपर्यंत खर्च असतो. चार नळ्यांनी ठिबक दिल्याने पाणी सगळीकडें व्यवस्थित मुरत असल्याचा अनुभव आहे. पूर्ण तयारीनिशी डाळिंब बाग उभी केल्याचा फायदा झाला. लागवडीनंतर सात महिन्यांनी एका एकरात 550 कॅरेट इतके उत्पादन आलं.

एके दिवशी बिग बास्केट मॉलचे अधिकारी माझी बाग पाहायला आले. त्यांनी ‘असा चांगला प्लॉट मी पाहिला नाही, हा माल माझ्याकडे उद्यापासून विक्रीसाठी पाठवा’ असे सांगितले. खरे तर काळपुटी मातीत डाळिंब येत नाही, असा गैरसमज होता; पण माझा अनुभव वेगळा आहे. उन्हाळ्यात योग्य पाणी भरल्याखेरीज डाळिंबाला फुगवण येत नाही, असेही पाण्याचे गणित आहे. बिग बास्केटबरोबरच बिग बझार आणि रिलायन्स फ्रेश मॉलमध्येही माझा शेतमाल थेट विक्रीसाठी जातो. विक्रीसाठी दलाल किंवा मध्यस्थ टाळण्याचा मी प्रयत्न केला. हा सर्व माल मॉलच्या माध्यमातून थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचवला जातोय.

केवळ दोन वर्षांचा अनुभव गाठीशी असला, तरी खूप काही शिकलोय. इतर प्रयोगशील शेतकर्‍यांच्या मानाने वयाने आणि अनुभवाने लहान असलो तरी आता जबाबदारीची जाणीव झालीय. वाणिज्य क्षेत्रातले शिक्षण घेतलें असल्याने पीकविमा आणि थेट विक्री या दोन गोष्टींचे महत्त्व आधीच समजलेंय. या शिदोरीवर मी ‘समृद्ध डाळिंब बागायतदार’ हा ग्रुप तयार केलाय. ग्रुपवरून मी डाळिंब लागवडीची मोफत माहिती देतो आहे.

आपली माती, जमीन, पाण्याचे स्त्रोत निर्मळ करत, असतानाच ग्राहकांच्या आरोग्याचाही विचार करतोय. आमचा तरुण शेतकर्‍यांचा असा सकारात्मक विचारसरणीचा मोठा समूह तयार झाल्यास नक्कीच भविष्यात चांगला परिणाम पाहायला मिळेल. शेतीने काय दिले असा विचार येतो, तेव्हा आज शेतीमुळे मला स्वाभिमानाचे जगणे मिळाले.

(शब्दांकन : शिल्पा दातार-जोशी )

पुढील अंकात – यतीन कदम ( राजकारण )

2 प्रतिक्रिया

LEAVE A REPLY

*