वाढावे आरोग्यभान!

वाढावे  आरोग्यभान!

करोना संसर्गकाळाने आपल्या आरोग्यविषयक जाणीवा, संकल्पनांमध्ये आमूलाग्र बदल घडवला. त्या बदलत्या विचारांनिशी आता आरोग्याकडे बघण्याची गरज असल्याचं सर्वप्रथम समजून घ्यावे लागेल. अद्यापही याविषयी सजग नसणार्‍यांसाठी जागतिक आरोग्य दिनासारखा दुसरा योग्य मुहूर्त नाही.

यंदाचा म्हणजेच 7 एप्रिल रोजी साजरा होणारा जागतिक आरोग्य दिन अनेकार्थाने महत्त्वाचा आहे. खरे सांगायचे तर समस्त जगावर करोनासारखे आरोग्यसंकट कोसळेल आणि लोकांचे घराबाहेर पडणेही बंद होईल, लाखोंचे बळी जातील अशी आपण कधी कल्पनाही केली नव्हती. पण हे घडले. या पार्श्वभूमीवर प्रिवेन्शन इज बेटर दॅन क्युअर हे तत्व स्वीकारणे अत्यावश्यक आहे. मध्यंतरीच्या काळात फॅमिली डॉक्टर ही संकल्पना पूर्णपणे बाजूला पडली होती. मात्र, करोनाकाळात या व्यवस्थेची गरज नव्याने जाणवली. एखादा मुलगा वडिलांची तब्येत दाखवायला डॉक्टरांकडे जायचा आणि माझंही बीपी बघा, असे सांगायचा तेव्हा तेही आस्थेने त्याचा रक्तदाब तपासायचे, त्याला आश्वस्त करायचे. असा अनुभव आल्यामुळे सर्वांना पुन्हा एकदा फॅमिली डॉक्टरचे महत्त्व समजले. त्यामुळेच आता हे नाते आणि ही संकल्पना जपण्याचा प्रयत्न होणे गरजेचे आहे.

आधी आपण आरोग्याविषयी बर्‍यापैकी ढिसाळपणा दाखवला. काही होत नाही तोपर्यंत तपासण्या करायच्या नाहीत ही आपली सवय होती. पण यापुढे ही बाब परवडणारी नाही. आता प्रत्येकाने नियमित तपासण्यांकडे लक्ष पुरवणे गरजेचे आहे. या तपासण्यांमध्ये एखादी छोटी चुकीची बाब लक्षात आली तर त्याकडे तातडीने लक्ष देऊन विषय मार्गी लावणे गरजेचे आहे. आज घरोघरी मधुमेह, उच्च रक्तदाब, किडनी विकार आदींचे रुग्ण आढळतात. मात्र या रुग्णांची मुले स्वत:च्या आरोग्याबाबत निष्काळजी असतात. स्वत:ला मधुमेह जडत नाही तोपर्यंत ते काळजी घेत नाहीत. एकीकडे त्यांचं वजन वाढत असतं, पाय दुखत असतात, थकवा जाणवत असतो पण तरीही ते नियमित तपासणी करुन घेत नाहीत. आता यापुढे तरी ही बेफिकिरी दूर होणं गरजेचे आहे. कोरोनाकाळात वर उल्लेख केलेले आजार असणार्‍यांना संसर्गाचा अधिक धोका असल्याचे आपण पाहिले. म्हणून या आजारांवर औषधं घेतोय म्हणजे मी सुरक्षित आहे, असे समजण्याचेही कारण नाही. आपली रक्तशर्करा नियंत्रणात आहे असा विचार करुन निर्धास्त राहताना हे सगळे सदोष जीवनशैलीमुळे उद्भवणारे आजार आहेत हे ही आपण समजून घ्यायला हवे. तेव्हाच आपण सदोष जीवनशैली सुधारण्यासाठी प्रयत्न करण्यास प्रवृत्त होऊ.

आपली शुगर कमी असेल तर मधुमेही खुश होतो. पण त्याने लक्षात ठेवले पाहिजे की चार गोळ्या खातोय तेव्हा शुगर नियंत्रणात रहात आहे. हा विचार केला तरच आपण आरोग्यसंपन्नतेकडे पावले टाकू शकतो. मुळात आनुवंशिक आजार होऊच नयेत यासाठी आधीपासून काळजी घेतली पाहिजे. महत्त्वाचे म्हणजे इतर सर्व गरजांसाठी आर्थिक तरतूद करताना आरोग्यासाठीही पुरेशी तजवीज करुन ठेवणे गरजेचे आहे. करोनाने ही आवश्यकता आपल्या समोर आणली आहे. ही सगळी चर्चा करताना आयुर्वेदाचे नव्याने पटलेले आणि समोर आलेले महत्त्व नाकारुन चालणार नाही. व्याधीमुक्त राहण्यासाठी आयुर्वेदाने अनेक सोप्या गोष्टी सांगितल्या आहेत. आजार होऊच नये म्हणून आयुर्वेद पंचकर्म करण्यास सांगतं.

आहारशास्त्राने योग्य दिनचर्या सांगितली आहे. रोज सकाळी उठल्यानंतर गुळण्या करा, नाकात औषध घाला, झोपताना नाकात तूप घाला हे सगळं परंपरेनं आपल्याला सांगितले आहे. हातपाय धु घेणारा आहे की काळजी करणारा आहे हे समजलं की विचारांचं व्यवस्थापन करणं सोपं जातं.

ऋतूबदलानुसारही काही व्याधी डोकं वर काढतात. आपल्याकडे महिनाभरापूर्वी चांगलीच थंडी होती. तेव्हा आपण वेगळे कपडे घालून बाहेर पडायचो. पण तेच कपडे घालून आज आपण बाहेर पडत नाही. मात्र त्यावेळी घरात जो स्वयंपाक होत होता तोच आजही होतो. हिवाळ्यात कडकडून भूक लागते म्हणून आपण चार पोळ्या खातो. पण त्याच न्यायानं आताही तोच आहार घेतला तर ती मोठी चूक ठरेल. थोडक्यात सांगायचे तर, आपण चयापचय क्रियेवर लक्ष ठेवायला हवे. किती वाचले यापेक्षा किती लक्षात राहिले हे विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचं असतं. त्याचप्रमाणे किती खाल्ले यापेक्षा किती पचले हे शरीरस्वास्थ्यासाठी महत्त्वाचे असते हे आपण जाणून घ्यायला हवं. डाएटसंबंधी आता लोक सजग झाले आहेत, मात्र खाल्लेलं पचत आहे का, याप्रतीही सजगता निर्माण करण्यास आता प्राधान्य द्यायला हवे. आता आपण कोरोनातून बाहेर पडत आहोत. पण करोनातून बाहेर पडलेले अनेकजण नानाविध समस्यांनी आजही ग्रस्त आहेत. कोरोनामुळे शरीरातला दुर्बल भाग सर्वाधिक क्षतिग्रस्त झाला आहे. म्हणूनच अशांनी आत्तापासून स्वास्थ्य जपणे आणि समस्या निवारणाकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. व्यायाम, योगा, प्राणायाम, सकस आहार हे जीवनशैलीतले सकारात्मक बदल न सोडण्याकडे कटाक्ष ठेवायला हवा. आपली पूर्वीची आरोग्यपातळी गाठता येत नाही तोपर्यंत मी प्रयत्न थांबवणार नाही, ही खुणगाठ त्यांनी बांधली पाहिजे.

कोरोना संसर्गाने कोणाला फुफ्फुसाचा त्रास झाला, कोणाला हृदयविकाराचा त्रास झाला, कोणाला स्नायूंचा त्रास बळावला... अशा सर्वांनी त्या त्या अवयवाला बळकटी देणारा आहार आणि व्यायाम घेणे गरजेचे आहे. उदाहरणार्थ डाळींब हृदयासाठी उत्तम आहे, हळद प्रतिकारक्षमतेसाठी उत्तम आहे, आक्रोड मेंदूसाठी उत्तम आहे. अशा प्रकारे आहारात या घटकांचे प्रमाण वाढवणे गरजेचे आहे. यामुळे या अवयवांचा कमकुवतपणा कमी होण्यास मदत होईल. दुसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे या प्रचंड लोकसंख्येच्या देशात करोनाने थैमान घातले तरी एकूणांपैकी केवळ वीस टक्के लोकांना संसर्ग झाला. म्हणजेच ऐंशी टक्के लोकांना काहीही झाले नाही. मग अशांना कसे काही झाले नाही, यावरही आता संशोधन होणे गरजेचे आहे. त्यांच्या जीवनशैलीचा अभ्यास होणे गरजेचे आहे. अगदी याच पद्धतीने करोनातून वाचलेल्या डॉक्टरांवरही संधोधन व्हायला हवे. यातूनही अनेक महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष पुढे येतील, जे आपल्या आरोग्यविषयक माहितीमध्ये मोलाची भर घालू शकतील.

Related Stories

No stories found.