साडेतिन मुहूर्तांतील नवचैतन्याचा एक मुहूर्त : गुढीपाडवा

0
ललित फिरके | न्हावी, ता यावल :  साडेतिन मुहूर्तांपैकी एक मुहूर्त म्हणून गुडीपाडव्याचे भारतीय संस्कृतीत महत्व आहे. मराठी नववर्षाची सुरवातही गुडीपाडव्यापासून होत असते. उन्हाळ्याच्या रणरणत्या उन्हात कडूनिंबाला चांगलाच फुलोरा आलेला असतो. या सणाला धार्मिक व नैसर्गिक असे महत्व असल्याने हा मुहूर्त नवचैत्यन्याचा मुहूर्त म्हणून ओळखला जातो.

श्री रामचंद्र 14 वर्ष वनवास करून सीतेसह आपल्या आयोध्या नगरी याच दिवशी परत आले. प्रजाजनांनी त्यांचे स्वागत गुढ्या-तोरणे उभारून केले. आणखी एक कथा म्हणजे वसू नावाचा राजा तपश्चर्या करून मनुजेंद्र झाला. त्याला स्वर्गातील अमरेंद्राने या दिवशी वस्त्रालंकार देऊन त्याचा गौरव केला. तिसरी कथा म्हणजे या दिवशी ब्रह्मदेवाने या दिवशी सृष्टी निर्माण केली.

गुढी उभारण्याचे शास्त्रोक्त विधी

कुटुंब प्रमुखाने किंवा कुटुंबातील अन्य वडीलधार्‍या व्यक्तीने स्नान करून घरासमोर उंचावर गुढी उभारावी. यात एक लांब बांबूच्या काठीच्या टोकाला नवीन वस्त्र, फुलांचा हार, कडुनिंबाची लहानशी फांदी, साखरेची गाठी, बत्ताशाची माळ) बांधून त्या टोकावर कलश किंवा फुलपात्र ठेवाव. त्याची विधिवत पूजा करावी.कडुनिंबाची पाने, गुळ, खोबरे याचा नैवद्य दाखवावा. नंतर तो प्रसाद म्हणून घरातील सर्वांनी खावा.

या दिवशी नवीन वस्त्रे परिधान करावी.सहकुटुंब देवदर्शन करावे. कडुनिंबाची पाने खाण्याचे कारण ती पाने आरोग्यवर्धक, बल ,बुद्धी, तेज देणारी असतात.अर्थात कडुनिंबाची पाने मर्यादेतच द्यावीत. हा दिवस म्हणजे वर्षातील साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असल्याने कोणत्याही उद्योगात या दिवसापासून प्रारंभ करावा. नवीन वस्तूंची, घरांची, जागेची खरेदी करावी .नवीन कार्यास सुरुवात करावी.

गुढीपाडव्याचा उद्देश्य: प्रत्येक धर्मातील लोक वर्षारंभाचा दिवस महत्त्वाचा मानतात. मूलतः ज्योतिष शास्त्रा वरून वर्षाचा प्रथम दिवस ठरलेला असतो.तथापि त्याला धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. काही लोक चंद्राच्या तर काही लोक सूर्याच्या गतीवरून वर्षारंभ ठरवितात.

प्राचीन काळी मकर संक्रांत हाच वर्षारंभ म्हणून साजरा केला जात असे. तरीपण स्मृति, श्रुती, पुराण व ज्योतिष ग्रंथ आणि धर्मशास्त्र यांचा विचार केला असता आणि वसंत ऋतूचा प्रारंभ चैत्र महिन्यात होतो ही गोष्ट विचारात घेतली तर चैत्र शुद्ध प्रतिपदा हात वर्षारंभाचा दिवस आहे असे दिसते.

गुढीपाडव्याचा अर्थ

उर्जा मस्तकाकडे घेऊन जाणे हेच आपल्या उत्सवाचे मूळ कारण आहे. गुढीपाडव्याच्या दिवशी त्याचा आरंभ करणे इष्ट असते. वास्तविक ऊर्जा मस्तकाकडे नेण्याचे काम रोजच होणे आवश्यक असते. पण पाडव्याच्या दिवशी त्याचे स्मरण करावयाचे म्हणजे काय करावयाचे.ध्यानस्थ बसून स्वतःच्या मनाकडे पहावयाचे. आत्मदर्शन करावयाचे, दान व यज्ञाद्वारे समाजाचे व निसर्गाचे चे उत्स्थान करावयाचे, विद्यार्थ्यांच्या बाबतीत नवीन विद्यारंभास सुरुवात करावयाची हे अपेक्षित आहे.

गुढी उभारण्यासाठी आपण पेरे असलेली बांबूची काठी घेतो. याचे कारण बांबू हे मेरुदंडाचे प्रतीक समजला जातो. या मेरुदंडाच्या आधारे आपणास मुलधारापासून जागृत होऊन ब्रह्मरंध्राकडे जाता येते असे मानले आहे. गुढी वर ठेवलेला कलश मस्तकाचे प्रतीक असतो .

गडूला रेशमी वस्त्र लावून बांबूला बांधल्यावर मेरुदंडावर डोके ठेवलेले आहे, असे वाटते. गुढी म्हणजे शक्तीचे प्रतिकात्मक उत्थान दाखविलेले असते.

गुढीपाडवा हा उत्तम मुहूर्ताचा दिवस

त्या दिवशी जिवा -शिवाचे (शिव-शक्ती चे) मिलन होते. या दिवशी कुंडलिनी शक्ती सुषुम्नामार्गे ब्रह्मानंदाच्या ठिकाणी असलेल्या शिव या आपल्या प्रियकराला भेटते असे मानले जाते. शक्तीचे उत्थान झाले की की त्याला उत्सव म्हटले जाते. म्हणून उत्सव ही कल्पना साजरी करण्यासाठी ध्वज उभारणे महत्त्वाचे असते.तसेच स्वामित्वाचे विजयाचे प्रतीक म्हणून ध्वज उभारलेला असतो.गुढीपाडव्याच्या दिवशी गुढी ध्वज उभारून वर्षभर आपण काय करणार, कशाप्रकारे शक्ती च्या उत्थानाचा प्रयत्न करणार याची जणू एक प्रकारे जाहीर कबुलीच केलेली असते.

LEAVE A REPLY

*