टेंभ्याच्या उजेडात पाण्यासाठी पायपीट

टेंभ्याच्या उजेडात पाण्यासाठी पायपीट

खोकरविहीर । देवीदास कामडी | Khokarvihir

आदिवासी भागातील (tribal area) पाझर स्रोत आटले आणि इकडे सरकारलाही पाझर फुटेना अशा पाणीटंचाईच्या (water scarcity) भीषण संकटात सापडलेला आदिवासी समाज (tribal community) कोरडा पडलेला घसा ओला करण्यासाठी दाही दिशा पायपीट करीत आहे.

पाण्यात डुंबण्याचा मनसोक्त आनंद घेणारा उर्वरित महाराष्ट्र (maharashtra) जेेंव्हा ढेकर देऊन गादीवर पहुडण्याची तयारी करीत असतो तेंव्हा या आदिवासी माय-भगिनी काळ्याकुट्ट अंंधारात काटेकुटे, झुडपे तुडवत, दगड धोंड्यांना ठेचकाळत डोक्यावर रिकामी घागर घेऊन पाण्याच्या शोधात भटकत असते.

नाशिक जिल्ह्याच्या (nashik district) पश्चिम भागातील सुरगाण्यातील (surgana) आदिवासी पाड्यावरचे हे भीषण वास्तव आहे. धरणांचा जिल्हा म्हणून शेखी मिरवणार्‍या नाशिक जिल्ह्यात जिथून पाणी पाझरते. ओढ्या नाल्यामधून प्रवाहित होऊन धरणात साठते. त्या आदिवासी भागालाच पाण्याची तीव्र टंचाई भासते हे वास्तव आहे.

या पाणीटंचाईने कोरडा पडलेल्या घशातून ‘धरण उशाशी कोरड घशाशी’ या शब्दांचे उच्चारण करण्याचे त्राणही या महिलांमध्ये उरले नाहीत. सुरगाणा तालुक्यातील आदिवासी पाड्यावर असलेली भीषण पाणीटंचाई (water scarcity) पाहून हृदय पिळवटून जाते. डोक्यावर, कंबरेवर हंंडा, कळशी हातात बॅटरी घेऊन, पाण्याच्या शोधात निघालेली आदिवासी पाड्यावरची वृद्ध महिला हे चित्र पाहून जिल्हा व्यवस्थेला कुठलीच दया येत नाही. हे पाहून मन अस्वस्थ होते.

सुरगाणा तालुक्यातील (surnaga taluka) मोरडा अवघ्या 600 लोकवस्तीचा पाडा मात्र पिण्यासाठी पाणीच नसल्याने महिलांना हंडाभर पाण्यासाठी दिवस-रात्र भटकावे लागते. दिवसभर काबाडकष्ट करायचे आणि नंतर पाण्याचा शोध घ्यायचा एवढाच दिनक्रम. गावातील विहिरीने तळ गाठलाय.

तासन् तास वेळ घालवल्यानंतर एखादं दुसरा हंडा भरतो, म्हणूनच डोंगर दर्‍याची काट्याकुट्याची वाट तुडवीत या महिलांचा अनवाणी प्रवास सुरु होतो. त्यातच हिंस्र पशूंची भीती दूर करण्यासाठी गावातील तरुण कोणी टेंभे घेऊन तर कोणी मोबाईल फ्लॅशचा उपयोग करून महिलांची पाठराखण करतांना दिसतात. या भटकंतीत एखादा झरा सापडला तर विश्व प्रदक्षिणा पूर्ण केल्याचे समाधान या मायमाऊलीच्या चेहर्‍यावर झळकताना दिसते. मग महिलांची रांग लागते.

वर्षोनुवर्षे हीच दुरावस्था ललाटी लेवून ही पायपीट सुरु आहे. केवळ माणूसच नाही तर मुकी जनावरेही या पाणीटंचाईला बळी पडत आहेत. लोकप्रतिनिधी केवळ निवडणुकीत (election) येतात आश्वासन देऊन निघून जातात. पाणी टंचाई तशीच पुढील पाच वर्षाची प्रतीक्षा तशीच रहाते. लग्न करून गावात सून म्हणून आलेल्या नवं विवाहितेला चुडा उतरण्याच्या आधी डोक्यावर हंडा घेऊन अनवाणी दाहीदिशा भटकंती करीत पाण्याचा झरा शोधण्याची वेळ येते.

हा केवळ मोरडा या एकाच गावाचा प्रश्न नाही तर आजूबाजूच्या गळवड, शिरीषपाडा, दांडीची बारी, म्हैसमाळ, देवळा, धुरापाडा, खुंटविहीर, मोहपाडा अशा अनेक गावची समस्या आहे गावातील लेकींना लहानपणापासूनच पाण्यासाठी संघर्ष करावा लागतो, सुनांना लग्न झाल्यापासून पाण्याच्या खेपा मारायला जुंपावे लागते म्हणूनच पेयजल योजनेच्या माध्यमातून कायमस्वरूपी पाण्याचा प्रश्न कायमस्वरूपी मिटवावा अशी मागणी होत असली तरी सरकारला अजूनही पाझर फुटत नाही हेच लोकशाहीचे काळेकुट्ट वास्तव आहे.

Related Stories

No stories found.