‘क्लिक’ क्रांती

‘क्लिक’ क्रांती

महागाईचा नवा टप्पा समोर उभा आहे. ‘पारले जी’ची गोडी विदेशातही पसरणार असल्याच्या बातमीने लक्ष वेधून घेतले. याच सुमारास सणाच्या खरेदीत नागरिकांनी आरोग्याला प्राधान्य दिल्याचे एका पाहणीत आढळले तर डिजिटल क्रांतीमुळे ग्रामीण भागात विमा व्यवसाय वाढल्याच्या माहितीने या क्षेत्राचे कान उभे केले. आजचा ग्राहक स्मार्ट झाला आहे आणि लोकांनी डिजिटल व्यवहार आपलेसे देखील केले आहेत हेही महत्वाचेच.

करोना महामारीनंतर लोकांच्या जीवनशैलीत आणि खाण्याच्या सवयींमध्ये बदल झाला आहे. सण-उत्सवही यापासून अस्पर्शित नाहीत. करोनानंतर लोक आपल्या प्रिय व्यक्तीच्या आरोग्याबाबत पूर्वीपेक्षा जास्त जागरुक झाले आहेत. त्याचा परिणाम भेटवस्तूंच्या ऑनलाईन खरेदीवरही दिसून येत आहे. ‘ऑनलाईन गिफ्टिंग कंपनी विनी’च्या या अहवालानुसार, लोक आता मिठाईऐवजी शुगर फ्री चॉकलेटस् आणि विविध प्रकारचे स्नॅक्स ऑर्डर करण्यास प्राधान्य देत आहेत. ‘विनी’च्या अहवालानुसार, या बदलामागचे प्रमुख कारण म्हणजे लोकांमध्ये मधुमेहाबाबत वाढलेली जागरुकता. मधुमेही रुग्णांसाठी करोना जास्त धोकादायक किंवा प्राणघातक असल्याचे सिद्ध झाले आहे.

ऑनलाईन गिफ्टींगवरील या अहवालानुसार, करोनानंतरची ही पहिलीच दिवाळी आहे, जेव्हा ऑनलाईन गिफ्ट शॉपिंगमध्ये मोठी उलाढाल झाली आहे आणि गेल्या वर्षीच्या तुलनेत त्यात 50 टक्के वाढ झाली आहे. अहवालानुसार, ‘ऑनलाईन गिफ्टींग’मध्ये गेल्या पाच वर्षांमध्ये दरवर्षी सरासरी 30 टक्के वाढ झाली. आता हा व्यवसाय 2017 च्या तुलनेत 150 टक्क्यांनी वाढला आहे. करोनाने दार ठोठावले त्या 2020 मध्ये ‘ऑनलाईन गिफ्टींग’ व्यवसायाला मोठा धक्का बसला आणि तो जवळपास 80 टक्क्यांनी घसरला. या अहवालात एक महत्त्वाची बाब समोर आली. ती म्हणजे या दिवाळीत केवळ खरेदीतच वाढ झाली नाही तर ऑनलाईन ऑर्डरचे सरासरी मूल्यही 20 टक्क्यांनी वाढले.

गेल्यावर्षी जिथे एक व्यक्ती सरासरी एक हजार रुपयांची खरेदी करत होती, ती यावर्षी बाराशे रुपयांपर्यंत खरेदी करत आहे. यंदाच्या दिवाळीत आरोग्यदायी उत्पादनांना मागणी वाढली आहे. ‘विनी’चे सहसंस्थापक आणि सीईओ सुजीतकुमार मिश्रा म्हणाले की, जागतिक अर्थव्यवस्था अजूनही गंभीर टप्प्यातून जात आहे. त्याचा परिणाम भारतीय अर्थव्यवस्थेवर झाला आहे. भारतीयांमध्ये पुन्हा सणांची उत्सुकता आहे, मात्र करोनाकाळातल्या कटू अनुभवांचा परिणाम शॉपिंग ट्रेंडवर स्पष्टपणे दिसून येत आहे. ते म्हणाले की, दिवाळीला मिठाई भेट देणे ही एकेकाळी प्रथा होती; परंतु करोना मधुमेही रुग्णांसाठी जीवघेणा ठरल्यानंतर आता लोक मिठाईच्या जागी शुगर फ्री चॉकलेट, ड्रायफ्रूट चॉकलेट, ड्रायफ्रूट अशा विविध आरोग्यदायी गोष्टी अधिक प्रमाणात विकत घेत आहेत.

अशीच एक लक्षवेधी वार्ता विमा व्यवसायात दिसून आली. केंद्र सरकारच्या ‘डिजिटल इंडिया’ उपक्रमामुळे डिजिटल तंत्रज्ञानाचा विस्तार झाला असून त्याचा आवाका वाढला आहे. विशेषतः ग्रामीण भागात आणि विमा विभागात हे दिसून आले आहे. 750 दशलक्ष स्मार्टफोन वापरकर्त्यांसह देशात डिजिटल क्रांती झाली आहे. अशा परिस्थितीत विमासेवा प्रदाते स्वत:ला अशाप्रकारे तयार करत आहेत की, लोक फोनवर फक्त काही टॅपमध्ये स्वतःचा विमा काढू शकतात. डिजिटल तंत्रज्ञानामुळे ग्राहकांना उत्पादने किंवा सेवा मिळवण्यासाठी लांबचा प्रवास करण्याची गरज राहिलेली नाही. डिजिटल पेमेंट आणि विशेषतः ‘यूपीआय’ने पेमेंट आणि खरेदी व्यवहाराच्या क्षेत्रात क्रांती केली आहे. यामुळे ग्राहकांना विक्री किंवा सेवेच्या वेळी प्रत्यक्ष उपस्थित राहण्याची गरज नाहीशी झाली आहे. बदलत्या तंत्रज्ञानाने विमा कंपनीच्या अनेक पैलूंवर सकारात्मक परिणाम केला आहे.

जीवन विमा कंपन्यांनी सुलभ पद्धतीने दाव्यांचा निपटारा करण्यासाठी विविध तंत्रज्ञानांवर आधारित प्रक्रिया तयार केल्या आहेत. विमा कंपन्यांसाठी ‘आधार’ची ‘इ-केवायसी’ मंजुरी ग्राहकांच्या तत्काळ आणि सुरक्षित व्यवहारासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. पॉलिसी एकत्रिकरणातले हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे, जेणेकरून विमा एजंटना कागदोपत्री जास्त काम करावे लागणार नाही आणि हे काम फोटो अपलोड करणे आणि ओटीपीसारख्या सोप्या पर्यायांद्वारे सहज केले जाऊ शकते. दोन्हीपैकी एकासह भागीदारीमुळे कव्हर मिळण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात वाढते. हे ग्रामीण भागातही दिसून येते कारण तिथे आता लोकांकडे ‘आधार’सारखी मूलभूत कागदपत्रे आहेत.

स्मार्टफोन बँकेच्या ‘इलेक्ट्रॉनिक क्लिअरिंग’ सेवेशी लिंक केल्यामुळे वेगवान सेवेला नक्कीच चालना मिळाली आहे. त्यामुळे प्रीमियम सहज आणि कोणत्याही शुल्काशिवाय स्वयंचलित पद्धतीने डेबिट होऊ शकतो. यामुळे ग्रामीण बाजारपेठांमध्ये, विशेषत: बँका किंवा विमा कंपन्या नसलेल्या भागात, पॉलिसी सुरू ठेवण्यात सर्वात मोठा फरक पडतो. तंत्रज्ञानाने वेग आणि स्पष्टता वाढवली आहे. ‘डिजिटल प्लॅटफॉर्म’वर स्थानिक भाषांच्या अधिक वापरामुळे ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्यातले अनेक अडथळे दूर झाले आहेत. डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या आगमनाने, ग्राहक नामनिर्देशित व्यक्तीशी संबंधित बदल सहज करू शकतात आणि गरजेनुसार पॉलिसीचे सक्रियपणे नियमन करू शकतात. या सर्व बाबतीत त्यांना कोणत्याही तिसर्‍या व्यक्तीची आवश्यकता भासत नाही. ‘अ‍ॅप टेक्नॉलॉजी’, ‘चॅटबॉट्स’, ‘व्हॉईसबॉटस्’, ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’, ‘व्हर्च्युअल बीओटी’, ‘सेल्स फोर्स सॉफ्टवेअर’ यांसारख्या विविध डिजिटल सुविधांमुळे ग्राहकांना ग्रामीण आणि निमशहरी भारतात विमा उत्पादनांचा लाभ सहजपणे घेता येईल.

दरम्यान, बाजारात सिमेंटचे भाव वाढायला लागले आहेत. सध्या अनेक क्षेत्रांना महागाईचा जोरदार फटका बसत आहे. सिमेंटच्या किमतीत सलग चार महिन्यांमध्ये झालेल्या घसरणीनंतर आता वाढत्या मागणीमुळे कंपन्यांकडून किमती वाढवल्या जाण्याची शक्यता आहे. आता बांधकामांना वेग येणार आहे. पायाभूत सुविधा आणि बांधकाम यासारख्या क्षेत्रांमधून सिमेंटची जोरदार मागणी केली जाणार असल्याने त्याचा परिणाम सिमेंटच्या किमतीवर होणार आहे. याशिवाय चलनातल्या अस्थिरतेसह खर्चातही प्रचंड वाढ झाली आहे. सिमेंटची मागणी वाढण्याबरोबरच या सिमेंटचा दरही वाढवण्याचा विचार कंपन्यांकडून व्यक्त केला जात आहे. ‘आयआयएफएल सिक्युरिटीज’कडून सांगण्यात आले आहे की, येत्या डिसेंबरपर्यंत वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये सिमेंटच्या किमतीत सुमारे सहा ते आठ टक्क्यांची वाढ होण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.

जागतिकीकरणानंतर अनेक कंपन्यांनी जसे भारतीय बाजारपेठेत पाऊल टाकले तसेच भारतीय कंपन्यांनीही अनेक परदेशी कंपन्या ताब्यात घेतल्या. काही भारतीय कंपन्यांनी परदेशात जाऊन व्यवसाय सुरू केला. त्या शृंखलेत आता ‘पारले जी’चा समावेश झाला आहे. भारतातला बिस्किटांचा सर्वात लोकप्रिय ब्रँड म्हणून ‘पारले जी’ची ओळख आहे. अनेक दशकांपासून हा ब्रँड भारतीयांच्या मनावर अधिराज्य गाजवत आहे. आता या ब्रँडने सातासमुद्रापार ओळख पोहोचवण्याचे ठरवले आहे. कदाचित म्हणूनच ‘पारले जी’ने युरोपमधला सर्वात मोठा ब्रँड टेक ओव्हर करण्याच्या हालचाली सुरू केल्या आहेत. हा समूह पोलंडमधला आहे. ‘डॉ. जेरार्ड’ असे या समूहाचे नाव आहे. त्याची कोट्यवधींची उलाढाल आहे. ‘रॉयटर्स’च्या माहितीनुसार, भारतीय बिस्कीट निर्माता कंपनी ‘पारले जी’ लवकरच हा समूह खरेदी करू शकतो. खासगी इक्विटी फर्म ब्रिजप्वाईंट या डिलसाठी ‘पारले जी’ सोबत चर्चा करत आहे. 2013 मध्ये ‘ब्रिजप्वाईंट’ने डॉ. जेरॉर्ड कंपनी खरेदी केली होती. तिची स्थापना 1993 मध्ये झाली. त्यानंतर या समूहाची मालकी ‘ब्रिजप्वाईंट’कडे गेली. सध्या हा ब्रँड दोनशेहून अधिक उत्पादने बाजारात आणतो. यामध्ये वेगवेगळी बिस्किटे, स्नॅक्स यांचा समावेश आहे. ‘डॉ. जेरॉर्ड’ची उत्पादने जगातल्या तीसहून अधिक देशांत निर्यात होतात. सर्व काही व्यवस्थित पार पडल्यास हा उद्योग समूह भारतीय मालकीच्या ‘पारले जी’च्या ताब्यात असेल.

Related Stories

No stories found.
Latest Marathi News, Marathi News Paper, Breaking News In Marathi, Marathi Batmya Live
www.deshdoot.com