Blog : काय मिळाले चार वर्षांत ?

0

नरेंद्र दाभोळकरांच्या खुनाला चार वर्षे पूर्ण होत असताना अंनिसने या काळात केलेल्या आंदोलनांची ङ्गलश्रुती समोर येते. या कालावधीतील सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे अहिंसक पद्धतीने राबवल्या जाणार्‍या या आंदोलनात हिंसेची एकही घटना घडली नाही.

‘सनातन’च्या वीरेंद्र तावडेची अटक आणि सारंग अकोलकर व विनय पवार यांच्यावर संशयित मारेकरी म्हणून झालेले शिक्कामोर्तब हीदेखील महत्त्वाची उपलब्धी आहे.

डॉक्टरांच्या खुनाला चार वर्षे पूर्ण होत आहेत. या घटनेमुळे समाजाने एक समाजसेवक गमावलाच पण मी पित्याला गमावले. आज ते आमच्याबरोबर नसले तरी त्यांच्या आठवणी आणि शिकवण आमच्याबरोबर आहे. मला त्यांच्याकडूनच समाजसेवेचे बाळकडू मिळाले. आधीही मी अंधश्रद्धा निर्मूलनाच्या कामात जमेल तेवढी सक्रिय होते.

पण डॉक्टरांच्या निधनानंतर हे काम प्राधान्यक्रमाने पार पाडत आहे. डॉक्टरांचा खून हा आमच्यासाठी आणि अंनिसच्या कार्यकर्त्यांसाठी एक मोठा धक्का होता. वैयक्तिक कारणामुळे नव्हे तर विचार संपवण्याच्या हेतूने त्यांची हत्या करण्यात आली, हे स्पष्ट दिसत होते.

आता या घटनेला चार वर्षे पूर्ण झाली तरी तो दाह कायम आहे. पण त्याही परिस्थितीत डॉक्टरांची विचारधारा पुढे नेण्यासाठी आपण निर्धाराने उभे राहायला हवे, हे प्रकर्षाने जाणवले आणि जगण्याला वेगळी उर्मी मिळाली. आपण मोडून पडणे हा मारेकर्‍यांच्या गोळ्यांचा विजय असेल, हे तेव्हा स्पष्ट जाणवले होते. म्हणूनच डॉक्टरांच्या मृत्यूनंतर मीच नव्हे तर अंनिसचे सगळे कार्यकर्ते खंबीरपणे उभे आहेत आणि डॉक्टरांच्या अपूर्ण कामाची धुरा वाहत आहेत.

इतक्या सामर्थ्यानिशी उभे राहण्याचे धैर्य डॉक्टरांनी दिलेल्या बाळकडूमुळेच मिळाले आहे. त्यांनी महाराष्ट्रातील एका पिढीला हे बाळकडू दिले आहे.

चार वर्षांपूर्वी डॉक्टरांना आपल्यातून हिरावून घेण्यात आले. बंदुकीच्या गोळ्यांमुळे त्यांचा देह धारातीर्थी पडला. मात्र एक देह संपवला तरी विचार संपत नसल्याचे गेल्या चार वर्षांमध्ये अनेकदा दिसून आले.

गेली चार वर्षे अंनिसचे कार्यकर्ते अहिंसक मार्गाने सामाजिक लढा देत आहेत. डॉक्टरांच्या खुनानंतर अंनिसच्या शाखांची संख्या वाढली आहे, याचीही इथे नोंद घ्यायला हवी. डॉक्टरांचे खुनी पकडले जावेत आणि अंनिसचे काम तसेच सुरू राहिले पाहिजे या उद्दिष्टसाध्यासाठी आम्ही प्रयत्नशील आहोत. डॉक्टरांच्या खुनाच्या तपासासंदर्भात बोलायचे तर काही महत्त्वाच्या घडामोडींचा उल्लेख करावा लागेल.

एक प्रकारे पाहता, अहिंसक मार्गाने लढल्या जाणार्‍या लढ्याचे हे यश म्हणावे लागेल. इथून पुढेही अशाच अहिंसक पद्धतीने हा लढा सुरू राहणार आहे. म्हणूनच गेल्या चार वर्षांत या लढ्यामध्ये, आंदोलनामध्ये हिंसेची एकही घटना घडलेली नाही. सातत्य हेच आपल्या हातातले महत्त्वाचे आयुध आहे. ते आम्ही कसोशीने टिकवले आहे. डॉक्टरांच्या खुनानंतर आम्ही हायकोर्टामध्ये याचिका दाखल केली होती.

पुढील दीड वर्षातच कॉ. गोविंद पानसरे यांची हत्या झाली. नंतर पानसरे आणि दाभोळकर कुटुंबियांतर्ङ्गे हायकोर्टात एकत्रित याचिका दाखल केली. ही दोन्ही प्रकरणे कोर्टात एकत्रितपणे चालवली जात आहेत. यात कोर्टाने सातत्याने तपास यंत्रणांना अहवाल दाखल करण्याविषयी सूचना दिल्या. म्हणजेच तपास यंत्रणेवर न्याययंत्रणेचा वचक आहे. यातूनच घडलेली एक महत्त्वाची घटना म्हणजे वीरेंद्र तावडेची अटक.

त्यानंतर सारंग अकोलकर आणि विनय पवार या दोघांना सीबीआयने संशयित मारेकरी म्हणून जाहीर केले आहे. म्हणजेच ही बाब आता भाकड कथा राहिलेली नाही अथवा केवळ ‘अंनिस’ असा दावा करत नाही. सीबीआयने या दोघांवर पाच-पाच लाख रुपयांची बक्षिसे जाहीर केली आहेत. हे दोघेही सनातन संस्थेशी संबंधित आहेत. सारंग अकोलकरवर तर इंटरपोलची रेड कॉर्नर नोटीस आहे. मडगाव बॉम्बस्ङ्गोट प्रकरणी त्याच्यावर ही नोटीस बजावण्यात आली आहे. अशा पद्धतीची कोणतीही नोटीस नसताना

ही विनय पवार हा दुसरा आरोपी परागंदा आहे. दुसरीकडे सारंग अकोलकर ङ्गरार आहे. सीबीआयने संशयित म्हणून या दोघांची नावे निश्‍चित करणे ही गेल्या चार वर्षांमधील महत्त्वाची उपलब्धी आहे. अलीकडेच महाराष्ट्र पोलिसांनीही या दोघांवर दहा लाखांचे बक्षीस जाहीर केले आहे. पानसरे खून प्रकरणाच्या तपास प्रक्रियेदरम्यान हे बक्षीस जाहीर करण्यात आले आहे.

आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे ङ्गॉरेन्सिक पुराव्याद्वारे कलबुर्गी, पानसरे आणि दाभोळकर या तीनही खुनांमध्ये एक लिंक असल्याची बाब स्पष्ट झाली आहेे. हीदेखील एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणावी लागेल. हे सगळे पुराव्यानिशी समोर आल्यामुळे केवळ अंदाज अथवा ठोकताळे म्हणून याकडे आता पाहिले जाणार नाही. कॉ. पानसरे आणि डॉ. दाभोळकर यांच्या खुनामध्ये सारंग अकोलकर आणि विनय पवार हे दोघे संशयित म्हणून समोर आले आहेत.

तरीदेखील काहीजण ही बाब नाकारतात. मग प्रश्‍न असा उभा राहतो की, ते निर्दोेष असतील तर समोर का येत नाहीत? काहीही दोष नसेल तर त्यांनी पुढे येऊन पोलिसांसमोर समर्पित व्हावे. दोषीच नसतील तर अशा पद्धतीने लपूनछपून राहण्याचे काहीच प्रयोजन नाही. पण हे घडत नाही. गेल्या चार वर्षांतल्या महत्त्वपूर्ण घटनांचा आढावा घेताना अशा काही मुद्यांचा परामर्श घ्यावा लागेल. पण या टप्प्यावर येऊन प्रवास ठप्प झालेला आहे.

हे संशयित पकडले जात नाहीत तोपर्यंत कशालाच काही अर्थ नाही. संशयित मारेकर्‍यांची नावे निश्‍चित होणे ही महत्त्वाची उपलब्धी असली तरी हे आरोपी समोर आल्याशिवाय केस पुढे जाणे शक्य नाही. समीर गायकवाडला जामीन मिळू शकण्याचे कारण हे संशयित मोकाट असणे हेच आहे. ते पकडले गेले नसल्यामुळे तपासात अडचणी येत आहेत. म्हणूनच हे संशयित तातडीने पकडले जाणे गरजेचे आहे.

अंनिसच्या प्रत्येक कार्यकर्त्याची हीच मागणी आहे. सीबीआयने संशयित मारेकर्‍यांची रेखाचित्रे असणारे पोस्टर प्रकाशित केले आहे. ते ठिकठिकाणी लावण्यात यावे अशीही आमची मागणी आहे. यासाठी सरकारने पुढाकार घ्यावा. सार्वजनिक ठिकाणी ही पोस्टर लागली तर काही तरी हाती लागेल.

सध्या आम्ही ‘जबाब दो’ हे कँपेन चालवत आहोत. अजून या खुनांचा छडा का लागलेला नाही, हा प्रश्‍न विचारण्यासाठी हे कँपेन राबवले जात आहे. हे कँपेन ठिकठिकाणी सुरू आहे. अंनिसचे कार्यकर्ते गावोगावी जाऊन हा प्रश्‍न लोकांपर्यंत पोहोचवत आहेत. ‘हिंसा के खिलाङ्ग, मानवता की ओर’ हे अभियानदेखील राबवले जात आहे.

कुठलाही प्रश्‍न हिंसेने सोडवण्याची पद्धत समाजात रुजू होऊ पाहतेय, त्याला विरोध करण्यासाठी हे अभियान राबवले जातेय. या अभियानातून युवकांपर्यंत अहिंसावादी विचार पोहोचवण्याचा प्रयत्न आहे. तिसरी बाब म्हणजे सोशल मीडियावरदेखील जोरदार कँपेन सुरू आहे.

या माध्यमातून गेल्या महिनाभर सरकारला रोज एक प्रश्‍न विचारला जात आहे. एक इमेज आणि एक प्रश्‍न असे या कँपेनचे स्वरूप आहे. ‘हॅशटॅग-जबाब दो’ नावाने हे कँपेन सुरू आहे. या तीनही प्रकारे लोकांपर्यंत पोहोचण्याचा आमचा प्रयत्न आहे.

मुक्ता दाभोळकर, सामाजिक कार्यकर्ती

 

सच्चा समाजसेवक

डॉक्टरांच्या हत्येआधीचे आयुष्य आणि नंतरचे आयुष्य यात खूप मोठे अंतर आहे. डॉक्टरांच्या हत्येआधी अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीसंबंधातील माझे काम सुरू होते पण ते बरेचसे परिघाबाहेरचे सुरू होते. डॉक्टरांच्या निधनापूर्वीची आठ-दहा वर्षे मी या कार्याशी संबंधित होतो.

मग त्यात व्यसनमुक्तीच्या उद्देशाने लोकांपर्यंत पोहोचणे, शालेय मानसिक आरोग्याविषयी जागृती, प्राथमिक आरोग्य केंद्रांमार्ङ्गत लोकांमध्ये मानसिक आरोग्य जपणुकीविषयी जागृती निर्माण करणे असे अनेक संदर्भ होते. पण डॉक्टरांच्या खुनानंतर माझ्याच नव्हे तर सर्व कुटुंबियांच्या आयुष्यातील संदर्भ बदलले. अंधश्रद्धा निर्मूलनाचे काम करत असल्यामुळेच डॉक्टरांना मृत्यूला सामोरे जावे लागले.

तुमच्यावरही ही वेळ येऊ शकते, तुम्हाला भीती वाटत नाही का, हादेखील अनेकांचा प्रश्‍न असतो. पण मला कधीच ही भीती वाटत नाही. कारण विचारांसाठी अशा प्रकारचा धोका पत्करणारे डॉ. दाभोळकर पहिले नव्हते. अशी विचारधारा घेऊन जगलेल्या अनेकांची समृद्ध परंपरा महाराष्ट्राला आहे.

आजही मानवी अस्तित्वाच्या गाभ्याशी संबंधित असणार्‍या मुद्यावर लढण्याची संधी म्हणूनच मी या कामाकडे पाहतो. डॉक्टरांमुळे मला ही संधी मिळाली आणि त्याला सामोरे जायला पाहिजे या भावनेनेच मी ती स्वीकारली. हा विचारपूर्वक घेतलेला निर्णय होता. ‘देअर शूड बी मेथड इन मॅडनेस’ असे डॉक्टर नेहमी म्हणायचे. त्यांच्या या विधानाचा मान राखायचा आहे.

– डॉ. हमीद दाभोळकर

LEAVE A REPLY

*