याला निकोप राजकारण कसे म्हणावे ?

0

आज एकूणच राजकारणात बदलाची नितांत गरज आहे. बदल एका निरोगी दिशेने व एका निरोगी स्थितीसाठी व्हायला हवा. भाजपसह सर्व राजकीय पक्षांनी, विशेषत: काँग्रेसने आपण कुठे चुकलो आहोत? कोणत्या चुका करत आहोत? ते एकदा स्वत:च पडताळून पाहिले पाहिजे.

केवळ सत्तेसाठी राजकारण करणे ही सर्वात मोठी चूक आहे. असे राजकारण काँग्रेसकडून झाले होते. तीच चूक आता भाजपही करत आहे.

देशाला काँग्रेसमुक्त करण्याची गरज आहे, पण याचा अर्थ देशातील सर्व राज्यांत भाजपची सत्ता यावी, असा होत नाही. काँग्रेसमुक्त भारताचा अर्थ त्या सर्व उणिवा आणि दोषांपासून देशाची सुटका करणे होय.

पाकिस्तानच्या सर्वोच्च न्यायालयाने तेथील पंतप्रधान नवाज शरीफ यांना भ्रष्टाचारप्रकरणी दोषी ठरवल्याने त्यांना पदाचा राजीनामा द्यावा लागला.

समाजमाध्यमांवर त्याबद्दल एक मजेशीर विनोद बराच गाजला.‘पाक पंतप्रधानांच्या राजीनाम्याची बातमी येताच भाजपचे राष्ट्रीय अध्यक्ष अमित शहा यांनी अरुण जेटली आणि नितीन गडकरी यांना तात्काळ पाक राष्ट्रपतींना भेटण्याचा आणि सरकार स्थापन करण्याचा दावा करण्यासाठी पाकिस्तानात जाण्यास सांगितले’ असा त्याचा आशय होता.

अलीकडच्या काळात देशाच्या राजकारणात जी स्थिती निर्माण झाली आहे ती पाहता त्यावर नेमके बोट ठेवणारे अशा तर्‍हेचे विनोद तयार होणे आणि प्रसारित होणे ही गंभीर प्रतिक्रियाच म्हटली पाहिजे.

पाक पंतप्रधानांच्या राजीनाम्याआधी भारतातील बिहार राज्यात महाआघाडी सरकारचे मुख्यमंत्री नितीशकुमार यांनी राजीनामा देऊन राजकारणाच्या सारीपाटावरील खेळ तापवला.

नितीश यांच्या राजीनाम्यानंतर काही मिनिटांत पंतप्रधानांनी ट्विट करून त्यांना शुभेच्छा देणे, भाजपकडून पाठिंब्याची घोषणा, राज्यपालांनी जदयू आणि भाजपच्या संयुक्त सरकारसाठी नितीश यांना आमंत्रण देणे आणि काही तासांतच बिहारमध्ये नवे सरकार स्थापन होणे हा चमत्कार देशाच्या राजकीय चरित्रात येणार्‍या बदलाचे प्रातिनिधीक उदाहरण आहे.

बिहारमधील या घटनाक्रमाला पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि भाजप अध्यक्ष अमित शहा यांची राजकीय सतर्कता म्हणून पाहिले जात आहे.

लोकसभा निवडणुकीआधी नरेंद्र मोदी यांनी काँग्रेसमुक्त भारताचा नारा दिला होता. त्यानंतर आलेल्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपला घवघवीत यश मिळाले.

देशातील जनतासुद्धा काँग्रेसमुक्त भारताचा पर्याय चाचपडत होती, असा दावा त्या निकालाच्या आधारे केला जात होता. अर्थात ते चुकीचेही नाही.

गेल्या तीन वर्षांत देशात झालेल्या विविध निवडणुकांमध्ये भाजपला मिळालेले यश पाहता देशातील मतदार काँग्रेस सरकारला उबगला होता व त्यांला पर्याय हवा होता, हेच यातून स्पष्ट होते.

मतदारांनी आपल्या मतांद्वारे सरकार बदलणे ही निरोगी आणि सजीव लोकशाहीची ओळख आहे, पण भाजप नेतृत्वाने काँग्रेसमुक्त भारताची मांडलेली संकल्पना ज्या स्वरुपात साकारण्याचे प्रयत्न होत आहेत त्या प्रयत्नांच्या औचित्यावरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित होत आहे. लोकशाहीच्या परिपक्वतेची हीसुद्धा ओळख आहे.

विश्वनाथ सचदेव
(लेखक ज्येष्ठ पत्रकार आणि विचारवंत आहेत.)

पाकिस्तानशी निगडीत विनोदाचा उल्लेख वर आला आहे. गोवा आणि मणिपूरसारख्या राज्यांत सरकार स्थापन करण्याच्या भाजपेयी हडेलहप्पीपणाची कथा दडलेली आहे.

या दोन्ही राज्यांतील विधानसभेत सर्वात मोठा पक्ष भाजप नव्हता. तरीही तेथे आज भाजपची सरकारे आहेत. बिहारमध्येही ज्या वेगाने नवे सरकार स्थापन करण्यात आले त्या प्रयत्नांना ‘सत्ता हडपणे’ असेच संबोधणे उचित ठरेल.

‘जो प्रथम वार करेल तोच खरा शूरवीर’ ही म्हण राजकारणात उचित मानली जाते, पण प्रश्न केवळ सरकारे हडपण्याच्या पद्धतीचा वा वृत्तीचा नसून काँग्रेसमुक्त भारताचासुध्दा आहे.

काँग्रेसमुक्त भारताची घोषणा केवळ भाजप सरकारे स्थापन होण्यापर्यंतच मर्यादित होती का? की त्या घोषणेचा काही वेगळा अर्थ आहे? वेगळा अर्थ नसेल तर तो असायला हवा.

शासकाची नेमकी काय मानसिकता आहे? जवाहरलाल नेहरूंपासून इंदिरा गांधी आणि राजीव गांधींपर्यंत देशात काँग्रेस शासनाची दीर्घ परंपरा राहिली आहे.

त्यानंतरसुद्धा सोनिया गांधी यांच्या छत्रछायेखाली डॉ.मनमोहन सिंग यांनी एक दशकापर्यंत काँग्रेसप्रणित सरकार चालवले.

देशाला काँग्रेसमुक्त शासन पाहिजे, असे म्हटले गेले तेव्हा त्याचा अर्थ केवळ सत्ताधारी पक्ष बदलणे हा नव्हता. मतदारांची तक्रार पक्षाच्या नावाबद्दल नव्हे तर पक्षाचा विचार, ध्येय-धोरणे, त्याची कार्यपद्धती आणि मानसिकतेबद्दल होती.

आता बदललेल्या वातावरणात सत्तेत येणे आणि सत्तेत टिकून राहण्याच्या त्याच क्लृप्त्या आजमावल्या जाणार असतील तर परिवर्तनाला काय अर्थ? मागील सार्वत्रिक निवडणुकीत मतदारांनी काँग्रेसकडे पाठ फिरवली.

विभिन्न राज्यांत झालेल्या निवडणुकांमध्ये मतदारांनी भाजपला कौल दिला आहे. याचा अर्थ मतदारांना नव्या रिती व धोरण असलेल्या सरकारची अपेक्षा आहे.

सत्तेच्या राजकारणाची समीकरणे बदलावीत, सरकार चालवण्यामागील विचार आणि पद्धत बदलली जावी असेही त्यांना वाटते. दुर्दैवाने असे होताना दिसत नाही. भाजप नेतृत्व सत्ता बळकावण्यासाठी आणि सत्तेत टिकून राहण्यासाठी सर्वकाही करायला तयार आहे. याला निकोप राजकारण कसे म्हणता येईल?

काँग्रेस झोपून राहिली आणि आम्ही सरकार स्थापन केले, असे भाजप नेते नितीन गडकरी गोव्यातील सरकार स्थापन करताना म्हणाले होते. मणिपूरची कथाही काहीशी अशीच होती.

आता बिहारमध्येही तसेच झाले आहे. सरकारे हडपण्याच्या या कथेत दलबदलूंची भूमिकाही महत्त्वपूर्ण आहे. दुसर्‍या पक्षांचे सदस्य बुडते जहाज सोडून आमच्या सुरक्षित जहाजावर येऊ इच्छित असतील तर आम्ही त्यांना का रोखावे? असे भाजप अध्यक्षांचे म्हणणे आहे.

काँग्रेसमध्ये राहिल्याने काल जे लोक कलंकित होते ते भाजपत जाताच पवित्र कसे झाले? भाजप ‘गंगाजल’ आहे. त्यात सगळेच पवित्र होतात, असे म्हणण्यापर्यंत एका भाजप नेत्याची मजल गेली होती, पण आता भाजपरुपी गंगा खूपच ‘मैली’ झाली आहे ही बाब अशा विचारांचे राजकारण करणार्‍यांनी लक्षात घ्यायला हवी. तिची स्वच्छता व पावित्र्य दोन्हीही संकटात आहेत.

आणखी एक गोष्ट! दलबदलू कोणत्याही विचारधारेने प्रभावित होऊन नव्हे तर भाजपच्या वाढत्या लोकप्रियतेचा लाभ उठवण्यासाठी आणि सत्तासुखासाठी भाजपत येत आहेत याचा विविध पक्षांच्या बड्या नेत्यांपासून छोट्या कार्यकर्त्यांचे सहर्ष स्वागत करणार्‍या भाजपने जरूर विचार करायला हवा.

भाजपचे सिद्धांत आणि ध्येय-धोरणांबद्दल अशा नेते-कार्यकर्त्यांच्या निष्ठेची कोणतीही खात्री देता येत नाही. दलबदलूंची एक निर्लज्ज मालिका राहिली आहे. त्यापासून राजकीय पक्षांच्या कर्त्याधर्त्यांनी काही तरी शिकले पाहिजे.

बदल स्वार्थाच्या राजकारणाने येत नाही. आज एकूणच राजकारणात बदलाची नितांत गरज आहे. बदल एका निरोगी दिशेने व एका निरोगी स्थितीसाठी व्हायला हवा.

भाजपसह सर्व राजकीय पक्षांनी, विशेषत: काँग्रेसने आपण कुठे चुकलो आहोत? कोणत्या चुका करत आहोत? ते एकदा स्वत:च पडताळून पाहिले पाहिजे. केवळ सत्तेसाठी राजकारण करणे ही सर्वात मोठी चूक आहे. असे राजकारण काँग्रेसकडून झाले होते. तीच चूक आता भाजपही करत आहे.

होय, देशाला काँग्रेसमुक्त करण्याची गरज आहे, पण याचा अर्थ देशातील सर्व राज्यांत भाजपची सत्ता यावी, असा होत नाही. काँग्रेसमुक्त भारताचा अर्थ त्या सर्व उणिवा आणि दोषांपासून देशाची सुटका करणे होय.

काँग्रेसच्या दीर्घकालीन शासन काळात देशातील राजकारणाला या उणिवा चिकटून बसल्या होत्या. दुर्दैवाने पर्यायी राजकारणाला दिशा दिली जात आहे, असे वाटण्यासारखे मागील तीन वर्षांत नव्या सत्ताधार्‍यांनी फारसे भरीव काही करून दाखवलेले नाही.

भाजपसह सर्वच राजकीय पक्षांना या स्थितीत पर्यायहीनतेच्या राजकारणातून बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधावा लागेल.

 

 

 

 

 

 

LEAVE A REPLY

*